Nie można bezpiecznie ani zgodnie z zasadami ochrony przeciwporażeniowej podłączyć różnicówki w typowej instalacji dwuprzewodowej TN-C. Taka próba nie zastępuje przewodu ochronnego PE, może pozostawić obudowy urządzeń pod napięciem i zwiększyć ryzyko porażenia lub pożaru.
Dlaczego różnicówka nie działa w instalacji TN-C?
W starej instalacji dwuprzewodowej układu TN-C występują przewody fazowy oraz PEN. Przewód PEN łączy funkcję przewodu neutralnego i ochronnego. We współczesnym układzie TN-S albo TN-C-S funkcje te są rozdzielone: osobny przewód neutralny N prowadzi prąd roboczy, a przewód PE służy do ochrony przeciwporażeniowej.
Wyłącznik różnicowoprądowy, czyli RCD, porównuje prądy płynące przez przewody robocze. Służy do tego przekładnik Ferrantiego. W normalnych warunkach suma prądów wpływających i wypływających z obwodu jest równa zeru. Jeżeli część prądu popłynie inną drogą, na przykład przez przewód PE, metalową obudowę albo ciało człowieka do ziemi, RCD wykrywa różnicę i odłącza zasilanie. Typowy próg zadziałania urządzenia stosowanego jako ochrona uzupełniająca wynosi 30 mA.
W TN-C nie ma jednak oddzielnego przewodu PE. Podłączenie przewodu PEN do różnicówki nie rozwiązuje problemu, ponieważ ten przewód pełni jednocześnie funkcję roboczą i ochronną. RCD nie może rozłączać przewodu, który w danym obwodzie musi zachować ciągłość jako przewód ochronny.
Najważniejsze przyczyny, dla których montaż RCD w TN-C jest niedopuszczalny, są następujące:
- Brak przewodu PE sprawia, że urządzenie nie ma prawidłowej drogi dla prądu uszkodzeniowego.
- Przewód PEN łączy funkcję ochronną i neutralną, więc jego rozłączenie może przerwać ochronę obudów urządzeń.
- Uszkodzenie izolacji i pojawienie się napięcia na obudowie może nie spowodować zadziałania RCD, ponieważ prąd nie musi zostać wykryty jako uchyb w sposób zapewniający ochronę.
- Błędne połączenia mogą powodować przypadkowe wyzwalanie, na przykład wskutek przepływu prądu przez uziemione elementy budynku.
Nie wolno też wykonywać mostków między przewodem neutralnym a ochronnym w gniazdach ani stosować innych „obejść”, które mają zasymulować obecność przewodu PE. Takie rozwiązanie może doprowadzić do pojawienia się napięcia na bolcu ochronnym i metalowych częściach urządzeń.
Co mówią przepisy i normy?
Wymagania dotyczące ochrony instalacji elektrycznych wynikają między innymi z rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Zasady ochrony przeciwporażeniowej opisuje także rodzina norm PN-HD 60364, w tym PN-HD 60364-4-41:2017-09.
Normy i przepisy nie traktują wyłącznika różnicowoprądowego jako urządzenia, które można zastosować niezależnie od układu sieci. RCD jest elementem konkretnego systemu ochrony i wymaga prawidłowo wykonanych obwodów z rozdzielonymi funkcjami przewodów. W układzie TN-C nie zapewnia wymaganej ochrony, dlatego nie powinien być tam stosowany jako sposób modernizacji instalacji.
Stan techniczny instalacji odpowiada za bezpieczeństwo jej użytkowników, a osoby wykonujące prace elektryczne muszą działać zgodnie z przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej. Sam fakt zamontowania aparatu w rozdzielnicy nie oznacza, że ochrona przeciwporażeniowa działa prawidłowo.
Jak bezpiecznie poprawić taką instalację?
Rozwiązaniem nie jest dobór innej różnicówki, lecz modernizacja instalacji. Jej zakres zależy między innymi od stanu izolacji, przekrojów przewodów, układu sieci zasilającej, uziemienia, zabezpieczeń oraz wieku budynku. Te elementy powinien ocenić elektryk posiadający wymagane kwalifikacje.
Bezpieczna droga do modernizacji obejmuje:
- zlecenie oględzin i pomiarów instalacji elektrykowi z uprawnieniami SEP,
- sprawdzenie ciągłości przewodów, izolacji, uziemienia i zabezpieczeń,
- opracowanie zakresu przebudowy do układu TN-S albo TN-C-S z wydzielonym przewodem ochronnym PE,
- wykonanie modernizacji i pomiarów odbiorczych przed ponownym użytkowaniem obwodów.
Do czasu sprawdzenia i przebudowy instalacji nie należy samodzielnie montować RCD, przerabiać gniazd ani wykonywać połączeń ochronnych. Jeżeli w domu lub mieszkaniu nadal działa instalacja dwuprzewodowa, skontaktuj się z wykwalifikowanym elektrykiem. Dopiero po zapewnieniu właściwego układu przewodów można ocenić dobór i rozmieszczenie wyłączników różnicowoprądowych.
Prace przy instalacji elektrycznej mogą powodować zagrożenie porażeniem, pożarem lub uszkodzeniem urządzeń. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje oględzin, pomiarów ani oceny elektryka posiadającego wymagane kwalifikacje.
